ფეხბურთი / ქართული ფეხბურთი /
8 უდიდესი ქართველი ფეხბურთელი
12/23/2018 19:16
8387

დავით ყიფიანი

 

დაკავშირებული სურათი

 

"ქართული გვარების წარმოთქმა ძალიან რთულია, თუმცა ყიფიანი ყველას დაგვამახსოვრდა. ასეთი დონის ფეხბურთელის დავიწყება შეუძლებელია". - ამ სიტყვებით იხსენებს ლეგენდარული სერ ბობი ჩარლტონი გენიალურ დავით ყიფიანს. სწორედ ამიტომ, ლოგიკური იქნება, ქართველი ლეგენდების ჩამოთვლა ყიფიანით რომ დავიწყოთ. მიუხედავად იმისა, რომ დინამოს ათიანი მსოფლიო დონის ვარსკვლავი გახლდათ, სსრკ-ის ნაკრების შემადგენლობაში მან მხოლოდ 19 შეხვედრა ჩაატარა, რაც ბევრის აზრით, ეროვნული კუთვნილების გამო მწვრთნელების სუბიექტურობამ განაპირობა.

სამაგიეროდ, დავითს იმ დროისთვის ფენომენალური საკლუბო კარიერა ჰქონდა. დინამოს დიდების ხანის ერთ-ერთი მთავარი ავტორი სწორედ ქართველი ათიანი გახლდათ. იმ დროისთვის თბილისური კლუბი უამრავი ვარსკვლავით იყო დახუნძლული. ამის მიუხედავად, მათ ფონზეც კი ყველაზე გამორჩეული მოთამაშე იყო ყიფიანი. 1981 წელს დინამოსთან ერთად მან თასების მფლობელთა თასის მოგება მოახერხა. ფინალში მათ გდრ-ის კარლ ცაისი დაამარცხეს.

ლეგენდარულ ათიანს არც ინდივიდუალური ჯილდოები და საერთაშორისო აღიარება აკლდა. ყიფიანი 1977 წელს საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი გახდა. გარდა ამისა, იგი 8-ჯერ მოხვდა სსრკ-ის 33 საუკეთესო ფეხბურთელთა სიაში. 1981 წელს ფრანს ფუტბოლის მიერ ოქროს ბურთის გამოკითხვაში მან მე-10 ადგილი დაიკავა. იმ წელს ეს ჯილდო ლეგენდარულმა კარლ-ჰაინც რუმენიგემ მიიღო.

სსრკ-ის ჩემპიონატში მან 245 მატჩი ჩაატარა და 79 გოლის გატანა მოახერხა. ჯამში მას ოფიციალურ შეხვედრებში 106 გოლი აქვს გატანილი. 1976 წელს ის საბჭოთა კავშირის ახალგაზრდულ ნაკრებთან ერთად ევროპის ჩემპიონი გახდა.

კარიერის დასრულების შემდეგ მან მწვრთნელობას მიჰყო ხელი. ამ პოზიციაზე მან თბილისის დინამოში, ნიქოზიის ოლიმპიაკოსში, საქართველოს ნაკრებში, რასინგ მეხელენში, შინიკსა და ქუთაისის ტორპედოში იმუშავა.

ყიფიანმა 2001 წლის 17 სექტემბერს სიცოცხლე ნაადრევად, ავტოავარიის შედეგად, 49 წლის ასაკში დაასრულა.

 

 

 

 

კახა კალაძე

 

კახა კალაძე მილანი-ის სურათის შედეგი

 

მხოლოდ საკლუბო კარიერას თუ გავითვალისწინებთ, კალაძე ყველაზე წარმატებული ქართველი ფეხბურთელია. თბილისის დინამოს შემადგენლობაში მან მოახერხა საქართველოს ჩემპიონატის მოგება, კიევის დინამოში - უკრაინის ჩემპიონატში გამარჯვება, ხოლო მილანში პრაქტიკულად ყველაფრის, რისი მოგებაც შესაძლებელი იყო. მილანში კალაძე წლების მანძილზე ითვლებოდა გუნდის განუყოფელ ნაწილად. იტალიურ კლუბთან ერთად მან 2-ჯერ მოიგო ბევრისთვის სანატრელი ჩემპიონთა ლიგა, ევროპის სუპერთასი და მსოფლიოს საკლუბო ჩემპიონატი.

იტალიაში კახის ძალიან აფასებენ, მილანმა ის შეიყვანა კლუბის ოფიციალურ დიდების დარბაზში, სადაც მის გვერდით შეხვდებით კაკას, მალდინის, ზეედორფს და სხვა ლეგენდარულ მოთამაშეებს.

საფეხბურთო კარიერა კალაძემ 2012 წელს, ჯენოაში დაასრულა, რის შემდეგაც პოლიტიკაში წავიდა.

 

 

 

 

 

ვიტალი დარასელია

 

ვიტალი დარასელია-ის სურათის შედეგი

 

ქართული ფეხბურთის კიდევ ერთი ლეგენდა - ვიტალი დარასელია გახლდათ აფხაზური საფეხბურთო სკოლის აღზრდილი. კარიერას იგი იწყებდა ოჩამჩირეს ამირანში, რის შემდეგაც თბილისის დინამომ გადაწყვიტა მისი დამატება. უკვე 17 წლის ასაკში მან მოახერხა თბილისური კლუბის ძირითად შემადგენლობაში ადგილის დამკვიდრება, 20 წლიდან კი სსრკ-ის ნაკრების განუყოფელ ნაწილად ჩამოყალიბდა.

ვიტალის დახასიათებისას რთულია კონკრეტული დადებითი კომპონენტის გამოყოფა -მას ჰქონდა შეუდარებელი სასტარტო სისწრაფე, ბავშვობიდან თანდაყოლილი საფეხბურთო ტექნიკა, მოედნის წარმოუდგენელი ხედვა და უზადო შრომისმოყვარეობა. მასზე საუბრისას, საფეხბურთო ანალიტიკოსები ხშირად იყენებენ ტერმინს - „იდეალური ნახევარმცველი“.

თასების მფლობელთა თასის ფინალში სწორედ დარასელიამ გაიტანა კარლ ცაისის კარში გადამწყვეტი გოლი, რომლის წყალობითაც დინამომ თავისი არსებობის მანძილზე ყველაზე დიდი გამარჯვება იზეიმა.

1982 წელს, ზესტაფონთან ახლოს, 25 წლის ვიტალი დარასელია ავტოავარიაში ტრაგიკულად დაიღუპა. იმ ადგილს დღემდე ამშვენებს დარასელიას ხსოვნისადმი მიძღვნილი ძეგლი.

 

 

 

მურთაზ ხურცილავა

 

მურთაზ ხურცილავა-ის სურათის შედეგი

 

მურთაზ ხურცილავა იყო ერთ-ერთი საუკეთესო მცველი ქართული და საბჭოთა საფეხბურთო ისტორიის მანძილზე. სსრკ-ის ნაკრებში მან 69 ოფიციალური შეხვედრა ჩაატარა და დიდი ხნის მანძილზე იყო გუნდი განუყოფელი ნაწილი. 23 შეხვედრაში ხურცილავამ უკაპიტნა კიდეც სსრკ-ის ნაკრებს.

სანაკრებო დონეზე მან მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოს 1966 და 1970 წლების ჩემპიონატებში, ევროპის 1968 და 1972 წლების ჩემპიონატებში. ამასთან ერთად, მან 1972 წლის ოლიმპიურ თამაშებზეც მოახერხა ასპარეზობა.

საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატში ის თბილისი დინამოსა და ქუთაისის ტორპედოს ღირსებას იცავდა. დინამოში 14-წლიანი კარიერის შემდეგ მას 293 ჩატარებული მატჩი და 15 გატანილი გოლი დაუგროვდა. ტორპედოში ხურცილავამ ერთი სეზონი ითამაშა, რომლის გამნავლობაშიც 47 შეხვედრის ჩატარება მოასწრო.

 

 

 

 

ალექსანდრე ჩივაძე

 

დაკავშირებული სურათი

 

ჩივაძე საბჭოთა სპორტის არსებობის ისტორიაში ერთ-ერთი საუკეთესო ცენტრალური მცველი გახლდათ. ის თბილისის დინამოს წარმატების განუყოფელი ნაწილი იყო, 1981 წელს სწორედ ჩივაძე იყო ქართული კლუბის კაპიტანი.

 

მურთაზ ხურცილავას გარდა, ჩივაძე ერთადერთი ქართველი იყო, რომელიც სსრკ-ის ნაკრების კაპიტნის სტატუსი მიიღო. ჩივაძე მონაწილეობდა მსოფლიოს 1982 წლის და 1986 წლის ჩემპიონატებში. საერთო ჯამში სსრკ-ის ნაკრებში მას 45 შეხვედრა (26 - კაპიტნის რანგში) და 3 გოლი დაუგროვდა.

1980 წლის მოსკოვის ოლიმიურ თამაშებზე ჩივაძემ ნაკრებთან ერთად მესამე საპრიზო ადგილი დაიკავა.

საკლუბო დონეზე მან 323 მატჩის ჩატარებას მოახერხა, სადაც 44 გოლი გაიტანა. ალექსანდრე დინამოსთან ერთად გახდა სსრკ-ის ჩემპიონი (1978), ვიცე-ჩემპიონი (1977), თასის მფლობელთა თასის გამარჯვებული (1981) და სსრკ-ის თასის ორგზის მფლობელი (1976; 1978).


საბჭოთა სპორტის ისტორიაში მხოლოდ 3 ცენტრალური მცველი დასახელდა წლის საუკეთესო ფეხბურთელად, ერთ-ერთი მათგანი ჩივაძეა - მან ეს ჯილდო 1980 წელს მიიღო, 1981-ში კი ფრანს ფუტბოლის ოქროს ბურთის გამოკითხვაში მე-8 ადგილი დაიკავა.

 

 

 

 

რამაზ შენგელია

 

დაკავშირებული სურათი

 

რამაზ შენგელიას მსგავსი გოლის მომაკვდინებელი ალღოს მქონე ფორვარდი თანამედროვე ფეხბურთშიც კი იშვიათად თუ შეგვხვდება. როგორც წესი, მეტოქის საჯარიმოში მცველისგან ასხლეტილი ან გადმოვარდნილი ნებისმიერი ბურთი მასთან მიდიოდა, რაც უმალვე გატანილი გოლით სრულდებოდა. შენგელია ამ ნიჭისა და შრომისმოყვარეობის წყალობით ორჯერ გახდა სსრკ-ის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი.

თბილისის დინამოს შემადგენლობაში მან 283 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 120 გოლი გაიტანა. ევროტურნირებზე მას 37 შეხვედრა და 19 გატანილი ბურთი დაუგროვდა.

 

ქართველმა ფორვარდმა საერთაშორისო აღიარება არაერთხელ მოიპოვა - 1978 და 1981 წლებში იგი ორჯერ დაასახელეს საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელად. 1981 წელს ფრანს ფუტბოლის ყოველწლიურ „ოქროს ბურთის“ გამოკითხვაში ქართველმა თავდამსხმელმა მე-7 პოზიცია დაიკავა.

სანაკრებო დონეზე მან 26 შეხვედრა ჩაატარა და 10 გოლის გატანაც მოახერხა.

 

 

 

ვლადიმერ გუცაევი

 

 áƒ“აკავშირებული სურათი

 

 

გუცაევი ნორჩი დინამოს აღზრდილია. 1971 წელს, ადრეულ ასაკში, 19 წლის ვლადიმერი მთავარ გუნდში გამოიძახეს, სადაც მან მალევე მოახერხა სადებიუტო შეხვედრის ჩატარება და სამომავლოდ ადგილის დამკვიდრება. იგი დინამოს ღირსებას 16 სეზონის განმავლობაში, 1986 წლამდე იცავდა. ამ ხნის მანძილზე მას დაუგროვდა 303 ჩატარებული შეხვედრა და 47 გატანილი გოლი.

დინამოს შემადგენლობაში მან საბჭოთა კავშირის ჩემპიონობა იზეიმა, სსრკ-ის თასი ორჯერ მოიგო და თასთა მფლობელთა თასის გამარჯვებულიც გახდა.

1981-ში მას რეალშიც ეპატიჟებოდნენ. მან მადრიდელები ზრდილობიანი უარით გაისტუმრა: „დინამოდან წასვლა და საქართველოს დატოვება არ მსურს, რადგან ძალიან მიყვარს ეს კლუბი, ქალაქი და გულშემატკივრები“.

 

1973-ში  დინამოსთან ერთად გუცაევი „კარაველას თასის“ გამარჯვებული გახდა. აღნიშნული ტურნირის ფინალში თბილისელებმა ლისაბონის ბენფიკა ანგარიშით 3:1 დაამარცხეს, ამ შეხვედრაში გუცაევის ანგარიშზე ორი გოლია.

 

ევროტურნირებზე ლეგენდარულმა ქართველმა ნახევარმცველმა 34 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 8 გოლი გაიტანა.

 

1981 წლის 13 მაისი არის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მომენტი გუცაევის კარიერაში. თასთა მფლობელთა თასის ფინალში კარლ ცაისთან 63-ე წუთზე გაშვებული გოლის შემდეგ ზუსტად 4 წუთში მან გაათანაბრა ანგარიში. მატჩის დამთავრებამდე 2 წუთით ადრე, როგორც უკვე ვახსენეთ, ვიტალი დარასელიამ გამარჯვების გოლი გაიტანა და საბოლოო ანგარიში დააფიქსირა. ამის წყალობით დინამოელებმა ჩემპიონობა იზეიმეს.

 

სპორტულ ანალიტიკოსთა და ექსპერტთა აზრით, ინდივიდუალური საფეხბურთო მონაცემების გამო გუცაევი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ მოთამაშედ. მას მარტოს შეეძლო მეტოქე გუნდის დაცვის ხაზის გარღვევა და გოლის გატანა.

ყველაზე კარგად ვლადიმერს გამოსდიოდა წარმოუდგენელი სისწრაფით თავბრუდამხვევი დრიბლინგის წამოწყება და დაგვირგვინება. ხშირ შემთხვევაში, მისი დრიბლინგი სრულდებოდა გოლით ან საგოლე გადაცემით.

 

 

 

მიხეილ მესხი

 

მიხეილ მესხი და გარინჩა

 

 

ლეგენდარული მესხი იყო საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფეხბურთელი. საქართველოში ფეხბურთის პოპულარიზაციის ერთ-ერთ მთავარ ფაქტორად მისი სათამაშო სტილი სახელდება. თუკი ბრაზილიელებს ჰქონდათ „გარინჩას ფინტი“, ქართველებმა კარგად იცოდნენ „მესხის ფინტი“. 50-60-იან წლებში გულშემატკივრებს აგიჟებდა მიხეილის მოულოდნელი და მომაჯადოვებელი დრიბლინგი, ფინტების დიდი რაოდენობა და პასის კულტურა.

მესხი იყო 35-ე საფეხბურთო სკოლის აღზრდილი, თუმცა მისი საკლუბო კარიერა სრულიად უკავშირდება თბილისის დინამოს, სადაც მან 284 შეხვედრა ჩაატარა და 54 გოლი გაიტანა. დინამოსთან ერთად მან 1964 წლის საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი მოიგო.

დაბალი სიმაღლისა და ჩაფსკვნილი აღნაგობის მქონე მესხის დრიბლინგის წყალობით ძალიან მარტივად შეეძლო ორი-სამი მოწინააღმდეგის თამაშიდან გამოთიშვა.

ამბობენ იმასაც, რომ 60-იანი წლების დასაწყისში გულშემატკივრები ცენტრალურის ნაცვლად, ირჩევდნენ კუთხურის ალამთან არსებულ გვერდით ტრიბუნას, რათა ახლოს დაენახათ ლეგენდარული ქართველი მოთამაშის წარმოუდგენელი ცრუ მოძრაობები.

1998 წელს ლეგენდარული ქართველი შემტევი საქართველოს ფეხბურთის ისტორიაში საუკეთესო მოთამაშედ და XX საუკუნის „საოცნებო გუნდის“ წევრად დაასახელეს.

 

 

სლავა მეტრეველი

 

 áƒ“აკავშირებული სურათი

 

სლავა მეტრეველი ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს ქართველ ფეხბურთელად. როგორც მოთამაშე, ის სარგებლობდა ხალხის გამორჩეული სიყვარულითა და პოპულარობით. მიხეილ მესხთან ერთად, ლეგენდარული მეტრეველი იყო ის მოთამაშე, რომელმაც მსოფლიოს გააცნო ქართული ფეხბურთი.

მეტრეველი 9-ჯერ მოხვდა სსრკ-ის 33 საუკეთესო ფეხბურთელთა სიაში, 8-ჯერ კი აღიარებულ იქნა საბჭოთა კავშირის საუკეთესო გარემარბად.

მეტრეველს საკმაოდ კარგი საკლუბო და სანაკრებო კარიერა ჰქონდა. 1960 წელს სსრკ-ის შემადგენლობაში მან ევროპის ჩემპიონობა იზეიმა. მოსკოვის ტორპედოსთან და თბილისის დინამოსთან ერთად ის  2-ჯერ (1960 და 1964 წწ.) გახდა სსრკ-ის ჩემპიონატის გამარჯვებული.

1960 წლის ევროპის ჩემპიონატის ფინალი:

 

 

ფეხბურთის მეფედ წოდებულმა პელემ სლავა მეტრეველი თავის გამოსამშვიდობებელ მატჩზეც კი მიიწვია.

მარცხნიდან მარჯვნივ: გიორგი სიჭინავა, სლავა მეტრეველი, პელე, ანზორ კავაზაშვილი და მიხეილ მესხი.

 

რუსებმა მასზე სასაცილო ანეკდოტიც მოიფიქრეს: მიყრუებული ქართველი სოფლიდან მოსკოვში ჩავიდა ქართველი გლეხი. პრაქტიკულად ყველგან ის ხედავდა ლოზუნგებსა და პროპაგანდისტულ ბანერებს წარწერით: „СЛАВА КПСС!” (დიდება კომუნისტურ პარტიას“. ამ დროს გაკვირვებულმა გლეხმა გააჩერა გამვლელი და ჰკითხა: „უკაცრავად, პატივცემულო, ვინ არის КПСС-ი? სლავა მეტრეველს კარგად ვიცი, მაგრამ სლავა КПСС-ზე არაფერი მსმენია. რომელ გუნდში თამაშობს?“.

 

სსრკ-სა და ბრაზილიას შორის გამართული ამხანაგური შეხვედრა:

#Flashscore