ფეხბურთი / პრემიერლიგა /
ფეხბურთი და ალკოჰოლი - საიდან დაიწყო ლივერპულური გუნდების "მტრობა"
04/21/2020 15:15
497

ფეხბურთი არ იყო პირველი, ვინც ფულს ბარებიდან იღებდა - ამ მხრივ ინოვატორი კრიკეტი იყო

მიმდინარე წელს საფეხბურთო კლუბი ბრენტფორდი დასავლეთ ლონდონიდან, სათამაშოდ ახალ Community Stadium-ზე უნდა გადავიდეს.

გასული ასი წლის განმავლობაში, გუნდი მოწინააღმდეგეებს Griffin Park-ზე მასპინძლობდა - სტადიონი ბევრჯერ იქნა გადაკეთებული, მაგრამ სახელი 1904 წლიდან უცვლელი დარჩა, რაც ინგლისურ ფეხბურთის სრულიად სხვა პერიოდს ეხება.

არენას სახელი გრიფინის პაბის სპონსორობის გამო ეწოდა. პაბი უშვებდა ლუდს სახელად  Fuller's, რომლის ემბლემაზე ასევე გრიფინი იყო გამოსახული.

სტადიონის და პაბის მეზობლობა ინგლისის გუნდებისთვის, ფეხბურთის შექმნის გარიჟრაჟზე საკმაოდ გავრცელებული იყო. თავდაპირველად, Griffin Park-ზე გასახდელები არ იყო და გუნდები ტანსაცმელს პირდაპირ ბარში იცვლიდნენ. ამავე პირობებში უწევდა არსებობა სანდერლენდსაც, რომელიც მატჩებს და ვარჯიშებს პაბი Blue House-ის ლუდსახარშის საკუთრებაში მყოფ მოედანზე ატარებდა.

ლუდსახარშის სტადიონზე სანდერლენდმა მხოლოდ რამდენიმე მატჩი ჩაატარა, მოგვიანებით ფეხბურთელებს მფლობელთან დავა იმის გამო მოუვოდათ, რომ მათი აზრით, ქირა წელიწადში 10 ფუნტი ძალიან მაღალი იყო. აღსანიშნავია, რომ პაბი დღემდე არსებობს და სანდერლენდის გულშემატკივრებისთვის კვლავ საკულტო ადგილად რჩება.

დღეს, ინგლისური პაბები არის ადგილი ნაცნობებთან შესახვედრისთვის, ახალი ადამიანების გაცნობისთვის და მრავალი სხვა, თუმცა ადრე ისინი კლუბების სპორტული ცხოვრების ცენტრების მსგავსი იყო. ბარებში ინახებოდა ინვენტარი, მიიღებოდა ფსონები და გუნდური შეხვედრები იმართებოდა. ფეხბურთმა ამ მხრივ მაგალითი სხვა სპორტიდან აიღო, ჯერ კიდევ მე-18 საუკუნეში, ინგლისური პაბები კრიკეტის კლუბების შტაბი იყო.

ლუდის გაყიდვამ გუნდები გადაარჩინა

ლუდის სახლები კლუბების მუზეუმშებში ფუნქციონირებდა, აქ იყო თაროები სამახსოვრო თასებისთვის. უახლესი შედეგების გასარკვევად, დილის გაზეთის მოლოდინი აუცილებელი აღარ იყო, ამის ნაცვლად, გულშემატკივარი მიდიოდა ბარში, სადაც მოკლე მატჩის რეპორტები ტელეგრაფით იგზავნებოდა.

რაც უფრო მეტს გამოიმუშავებდა პაბი, მით უფრო მდიდრდებოდა კლუბი. ლუდის გაყიდვიდან მიღებული შემოსავლის წყალობით, გუნდებს შეეძლოთ ახალი უნიფორმა შეეძინათ, ან სხვა ქალაქში ტურნირზე წასულიყვნენ. სტრილინგის უნივერსიტეტის პროფესორი რეი უემპლიუ, პირველ ინგლისურ კლუბებზე დაყრდნობით კვლევაში წერს, რომ ბარში სასმელების გაყიდვამ გუნდებს ბიუჯეტის 15%-ით გაზარდა. რაც უფრო უკეთ ასპარეზობდა კლუბი, ეს მაჩვენებელი მით უფრო მაღალი იყო. მეორეს მხრივ, ასეთი დაშვების გაკეთებაც შეიძლება: კლუბი რაც უფრო მეტ ლუდს ყიდდა, მით უკეთ თამაშობდა.

დროთა განმავლობაში, ბარებისა და ლუდსახარშების როლი კიდევ უფრო დიდი გახდა. 1902 წელს მიდლსბრომ, პირველ დივიზიონში გადასვლისთანავე, ახალი სტადიონის აშენება გადაწყვიტა - გუნდის მფლობელებმა მაშინვე ლუდის კომპანიებს მიმართეს და ინფრასტრუქტურაში ინვესტიციის გაკეთება შესთავაზეს.

კიდევ ერთი ძალიან საინტერესო ამბავი ბიზნესმენ ჯონ ჰოლდინგს უკავშირდება. იგი ლივერპულის ლუდსახარშს ფლობდა და საფეხბურთო კლუბ ევერტონს ფინანსურად ეხმარებოდა, ის გუნდზე Anfield-ის სტადიონსაც აქირავებდა.

ქირის შესახებ კამათმა ფეხბურთელები აიძულა არენაზე უარი ეთქვათ და ის დაეტოვებინათ. ცარიელი სტადიონის თავიდან ასაცილებლად, ლუდსახარშმა ახალი კლუბი, სახელად ლივერპული შექმნა. აქედან დაიწყო ქალაქის ორი ძირითადი გუნდის მეტოქეობა.

ასტონ ვილა ალკოჰოლიზმს ებრძოდა - თუმცა...

კლუბსა და პაბს შორის მჭიდრო ურთიერთობის გამო, მოთამაშეები თავისუფალ დროს სწორედ აქ ატარებდნენ. მაშინ მედიცინისა და ფიზიოლოგიის ცოდნა იმის მისახვედრად საკმარისად განვითარებული არ იყო, რომ ლოგიკურ კავშირი სიმთვრალესა და ცუდ სპორტულ შედეგებს შორის კავშირი დაედგინათ.

ფეხბურთში დალევის აკრძალვა და მკაცრი ჯარიმა შეფილდ უენსდის პრეზიდენტმა ჩარლზ კლეგმა შემოიღო, ის მომავალში ფეხბურთის ასოციაციის ხელმძღვანელიც გახდა. უფრო მეტიც, იკრძალებოდა არა მხოლოდ დალევა, არამედ სასმელების გაყიდვაც კი.

ასტონ ვილას ერთ-ერთი მფლობელი და საფეხბურთო ლიგის ხელმძღვანელი უილიამ მაკგრეგორი, ფეხბურთელების მდგომარეობით ძალიან აღშფოთებული იყო. 1890-იან წლებში ბირმინგემული გუნდის მთავარი ლიდერები მცველი ჯიმი კრაბტრი და თავდამსხმელი ჯეკ რეინოლდსი იყვნენ. მათ ვარჯიშზე და თამაშზე მთვრალი მოსვლა ნორმად მიაჩნდათ (ამის მიუხედავად ისინი ასტონ ვილას 1895/1896 წლების სეზონში ჩემპიონობის მოპოვებაში დაეხმარნენ).

ფეხბურთელების დასასჯელად, მაკგრეგორმა კერძო დეტექტივიც კი დაიქირავა. მან ასევე შემოიღო ფხიზელი ორშაბათი - დახურული შეხვედრები ბირმინგემის ერთ-ერთ კაფეში იმართებოდა. ფეხბურთელებს ალკოჰოლის ნაცვლად ყავის ან ჩაის დალევა და ცოცხალი მუსიკის მოსმენა მოეთხოვებოდათ.

აი, როგორ ახასიათებს თავდამსხმელი არჩი ჰანტერი ასტონ ვილაში შექმნილ ვითარებას: "ბევრი ადამიანი (განსაკუთრებით მათ, ვინც ფეხბურთში არაფერი გაეგებათ), დარწმუნებულია, რომ ყოველი მატჩის შემდეგ, ფეხბურთელები უახლოეს ბარში გამოსათრობად მიდიან. რა თქმა უნდა, იქ შეხვდებით ფეხბურთელებს, მაგრამ ისინი ნორმის საზღვრებს არასოდეს სცილდებიან. პირიქით: დალევა და მოწევა სასტიკად დაუშვებელია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, გუნდში ასეთი მოთამაშე ვეღარ დარჩება."

ჰანტერი რა თქმა უნდა ცდებოდა. იგივე ჯიმი კრაბტრი, ასტონ ვილაში 9 წლის განმავლობაში თამაშობდა. კარიერის დასრულებიდან მალევე, მან დალევას კიდევ უდრო მოუმატა, ერთ-ერთი ასეთი "ლოთობის" დროს კი ის უბედურმა შემთხვევამ იმსხვერპლა. ასევე განაგრძო დალევა მისმა კომპანიონმა ჯეკ რეინოლდსმა, ის 48 წლის ასაკში ალკოჰოლიზმით გარდაიცვალა.

ფეხბურთის ლიგა ალკოჰოლიზმთან ბრძოლას ცდილობდა

უილიამ მაკგრეგორი ალკოჰოლის გამოყენებას, ნებისმიერ რაოდენობასა და ნებისმიერ გარემოებაში მიუღებლად თვლიდა. ის, ისევე როგორც მისი ათასობით თანამედროვე, წინააღმდეგობის მოძრაობის მხარდამჭერი იყო.

ალკოჰოლური სასმელების საწინააღმდეგო მოძრაობა 1832 წელს შეიქმნა, როდესაც რამდენიმე ინგლისელმა მუშამ ხელი მოაწერა ვალდებულებას, რომ ისინი სამსახურის დროს აღარ დალევდნენ. თანდათანობით, წინააღმდეგობის მოძრაობა უფრო განვითარდა და რადიკალური გახდა. თუ თავდაპირველად საუბარი მხოლოდ ძლიერ სასმელებზე იყო, მოგვიანებით ღვინო და ლუდიც აკრძალეს.

ამის პოპულარიზაციაში რელიგიამ უდიდესი როლი ითამაშა, ანგლიკანი და კათოლიკე მღვდლები ადამიანებს ალკოჰოლისგან თავის შეკავებისკენ მოუწოდებდნენ. საინტერესოა, რომ ლიბერალური პარტიის ბევრ წევრსაც იგივე შეხედულებები ჰქონდათ.

საკითხისადმი მსგავსი დამოკიდებულება ფეხბურთის ლიგის ხელმძღვანელობაშიც გამეფდა. სამსაჯო კომიტეტის ხელმძღვანელი ჯონ ლუისი, ალკოჰოლის საფრთხეებზე ლექციებს რეგულარულად კითხულობდა. ლიგის მდივანმა ჩარლზ სატკლიფმა, საკვირაო სკოლაში სადაც მასწავლებლად მუშაობდა, ცხოვრების ჯანსაღ წესის დამკვიდრებას ხელი შეუწყო.

ვესტ ჰემი რადიკალმა "ტეტოლოგმა" დააარსა

1895 წელს შეიქმნა ახალი საფეხბურთო კლუბი - The Thames Ironworks. ის ცნობილმა "ტეტოლოგმა" (ალკოჰოლზე უარის მთქმელი ადამიანი) და ამავე დროს ლონდონის ვეგეტარიანთა საზოგადოების პრეზიდენტმა, ბიზნესმენმა არნოლდ ჰილსმა დააარსა. მისი ინიციატივით,  რამდენიმე წლის შემდეგ, მეტალურგიული ქარხნის გუნდმა უფრო დასამახსოვრებელი სახელი ვესტ ჰემ იუნაიტედი მიიღო.

ჰილსმა გუნდში კონკრეტულად სასმელზე უარის მთქმელი ადამიანები და არამწეველები წაიყვანა, ხოლო დარღვევის გამო მოთამაშეს ჯარიმა ეკისრებოდა.

კლუბმა ფეხბურთელებს სიცოცხლის დაზღვევა შესთავაზა, მაგრამ წინაპირობით: საღამოს 8 საათის შემდეგ დაზარალებული მოთამაშე სახლში უნდა ყოფილიყო. ასე არნოლდ ჰილსი ცდილობდა ფეხბურთელებს დრო ბარებში არ გაეტარებინათ. ოდესღაც ვესტ ჰემს "ჩაქუჩების" ნაცვლად "ტეტოლოგებსაც" კი ეძახდნენ.

დღეს კლუბში ჰილსის იდეები დავიწყებულია. London Stadium-ზე მისულ სტუმრებს მენიუში - ღვინო, ლუდი, ალკოჰოლური სასმელები, ხორცის კერძები და ყველაფერი ის ხვდებათ, რაც არნოლდ ჰილზმა ერთ დროს უარყო.

თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ვესტ ჰემის საშინაო სტადიონზე გუნდის დამფუძნებლის საპატივცემულოდ ერთ-ერთ ტრიბუნას, სწორედ მისი სახელი ქვია.

ალკოჰოლმა ფეხბურთელები იმსხვერპლა

ჰილსის ძალისხმევა საკმარისი აშკარად არ იყო, ფეხბურთი ალკოჰოლზე დამოკიდებულებისგან ასე მარტივად ვერ გათავისუფლდა. მატჩების დასრულების შემდეგ, ფეხბურთელებმა განაგრძეს ბარებში ღრეობა, ზოგი მათგანი მისი მფლობელიც გახდა.

ყველაზე შთამბეჭდავი მაგალითია უილიამ ფალკი, მეტსახელად "ქონიანი". 190 სმ სიგრძის უილიამის წონა 160 კილოგრამს აღწევდა. ფალკის უსაზღვრო ზომები ხუმრობებისა და კარიკატურების ობიექტი გახდა.

ფალკმა თავისი კარიერის უმეტესი ნაწილი შეფილდში გაატარა, მაგრამ შემდეგ ჩელსიში და ბრედფორდშიც ითამაშა. იმ დროისთვის მეკარეს ფეხბურთი უკვე ნაკლებად აინტერესებდა, რადგან უილიამი პაბ  "ჰერცოგს" და მას გაცილებით მეტი დრო დაუთმო.

მასზე ხატოვნად ამბობდნენ, რომ უილიამმა სიცოცხლე მიუძღვნა არა ფეხბურთს, არამედ "ურყევ სიმთვრალეს" და "შეუპოვარ სიბრაზეს".

კარიერის დასრულების შემდეგ (მან 33 წლამდე ითამაშა), ფალკი ფინანსური მაქინაციების გამო საბრალდებო სკამზე აღმოჩნდა. ყოფილმა მეკარემ დიდი ჯარიმა გადაიხადა, რის გამოც პაბი დაკარგა. იგი 42 წლის ასაკში ცეროზით გარდაიცვალა.

ფეხბურთის ალკოჰოლიზმი "კარგი ცხოვრების" გამო არ გავრცელებულა. 120 წლის წინ მოთამაშის ხელფასი ინგლისის ბრიტანეთის დაბალი ფენის მოქალაქეების გასამრჯელოს არ აღემატებოდა ეროვნული.

მაგალითად, თავდამსხმელი სტივ ბლუმერი, რომელიც წარმატებით თამაშობდა დერბისა და ინგლისის ნაკრებში, თავდაპირველად კვირაში 37 პენსს იღებდა, ისევე როგორც ქარხნის მუშები. მოგვიანებით, ამ ფეხბურთელის ყველაზე დიდმა შემოსავალმა დაახლოებით ხუთი ფუნტი შეადგინა - ეს იგივე თანხა იყო, რასაც ინჟინერებს უხდიდნენ. ეს იმ დროისთვის ფეხბურთელის ყველაზე დიდ ანაზღაურებად ითვლებოდა, თავდამსხმელი შესანიშნავ ფორმაში იყო და ზოგ გუნდს თითო მატჩში 5-6 გოლსაც კი უტანდა.

ამის მიუხედავად სტივს, ისევე როგორც იმ ეპოქის სხვა მოთამაშეებს, ალკოჰოლისკენ მიდრეკილება გამძაფრებული ჰქონდა და ამას ვეღარაფერს უხერხებდა.

მოგვიანებით, ალკოჰოლიზმმა ბევრი ნიჭიერი მოთამაშის კარიერას დაღი დაასვა, მაგალითისთვის ჯორჯ ბესტის და პოლ გასკოინის მოყვანაც საკმარისი იქნება.

ომმა სიმთვრალე დაამარცხა

ალკოჰოლისადმი ფეხბურთელთა დამოკიდებულების რადიკალური ცვლილება, პირველი მსოფლიო ომის დროს მოხდა. ბრიტანეთში აკრძალვის შემოღებას ცდილობდნენ, მაგრამ რბილი ზომებით შემოიფარგლნენ: ლორდებმა, მინისტრებმა და სამეფო ოჯახმაც კი საჯაროდ განაცხადეს, რომ ისინი ალკოჰოლზე უარს ამბობდნენ; ქალაქებში პაბების გახსნის საათები კანონმდებლობით განისაზღვრა: ისინი მხოლოდ საღამოს და 18:30 საათიდან 21:30 საათამდე მუშაობდნენ (ადრე ისინი დილამდე მუშაობდნენ).

1915 წელს ძალაში შევიდა კანონი, რომელიც მოქალაქეებს სასმლის მხოლოდ საკუთარი თავისთვის ყიდვის ნებას აძლევდა. მანამდე ინგლისში ბარების სტუმრები ერთმანეთს უმასპინძლდებოდნენ, ხოლო ომის წლებში, ასეთი ხელგაშლილობისთვის მათ შეიძლება ჯარიმა დაკისრებოდათ. მთავრობამ ასევე გაზარდა აქციზის გადასახადები: 1918 წელს, ვისკის ბოთლი 1 ფუნტი ღირდა, ეს ომის დაწყებამდე მის ღირებულებაზე ხუთჯერ მეტია.

დიდ ბრიტანეთში ალკოჰოლის მოხმარების მოცულობა მნიშვნელოვნად დაეცა. 1914 წელს ბრიტანელებმა 89 მილიონი გალონი მოიხმარეს, ოთხი წლის შემდეგ - მხოლოდ 37. სიმთვრალისთვისაც გაცილებით ნაკლები მსჯავრდებული იყო, ომის პირველ სამ წელიწადში მათი რიცხვი ოთხჯერ დაეცა.

ალკოჰოლიზმის წინააღმდეგ განხორციელებულმა ზომებმა გავლენა ფეხბურთზეც იქონია. მოთამაშეებმა შეწყვიტეს რეგულარულად დალევა და უგონო მდგომარეობაში იშვიათად იყვნენ. გარდა ამისა, თავად თამაშის დონე ბევრად გაიზარდა. ეს უდავოდ წინგადადგმული ნაბიჯი იყო.

ფეხბურთელებს საქმისადმი უფრო პროფესიონალური დამოკიდებულება განუვითარდათ. რიგ შემთხვევებში, ცუდი ჩვევების არ არსებობა, გუნდში მოთამაშის მოწვევის გადამწყვეტი ფაქტორი გახდა.



კარიერის დასრულებიდან მრავალი წლის შემდეგ, ლეგენდარულმა მცველმა ედი ჰეპგუდმა თავის ავტობიოგრაფიულ წიგნში, არსენალის მთავარი მწვრთნელის ჰერბერტ ჩეპმანთან გაცნობა გაიხსენა. მან პირველმა მკითხა: "შვილო, შენ სვამ? ეწევი?. ეს კითხვა ჩემს მეხსიერებაში იმდენად ღრმად ჩაიბეჭდა, რომ მე არასოდეს დამილევია და მომიწევია. როდესაც გუნდი ჩემპიონობას აღნიშნავდა, მე ყოველთვის ლიმონათს."

#Flashscore